Ζεόλιθος στο καλαμπόκι: τι έδειξε πείραμα του ΓΠΑ στην Καρδίτσα

🌽 Καλαμπόκι
🎓 Πείραμα ΓΠΑ
📍 Καρδίτσα 2024

Ζεόλιθος στο καλαμπόκι: δουλεύει πραγματικά σε ελληνικό χωράφι; Μια μεταπτυχιακή εργασία του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών το έλεγξε σε πείραμα αγρού στην Καρδίτσα, το 2024, με ελληνικό θρακικό ζεόλιθο. Το συμπέρασμα δεν είναι ότι ο ζεόλιθος αντικαθιστά το λίπασμα, αλλά ότι το κάνει να αποδίδει περισσότερο: η καλύτερη απόδοση ήρθε από τον συνδυασμό ζεόλιθου και ουρίας. Παρακάτω θα δείτε πώς στήθηκε το πείραμα, τι μετρήθηκε και τι σημαίνει για τη δική σας καλλιέργεια.

Γιατί έχει σημασία αυτό το πείραμα

Οι περισσότερες μελέτες για τον ζεόλιθο στη γεωργία έχουν γίνει στο εξωτερικό, σε εδάφη και κλίμα που διαφέρουν από τα δικά μας. Εδώ μιλάμε για κάτι διαφορετικό: πείραμα αγρού στη Θεσσαλία, σε καλλιέργεια που καλύπτει περίπου 2,5 εκατομμύρια στρέμματα στη χώρα, με ποτιστικό καλαμπόκι, ουρία και ελληνικό ζεόλιθο από τη Θράκη.

Η εργασία εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Γεωργίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, με επιβλέπουσα την Επίκουρη Καθηγήτρια Ιωάννα Κακαμπούκη. Δεν είναι μεμονωμένη: η ίδια ερευνητική ομάδα δημοσίευσε το 2025 σε διεθνές επιστημονικό περιοδικό μελέτη για τον ζεόλιθο και την αζωτούχο λίπανση στο καλαμπόκι, σε τρεις περιοχές της Ελλάδας. Σε εκείνη, οι υψηλότερες αποδόσεις καταγράφηκαν στις μέγιστες δόσεις ζεόλιθου και αζώτου.

Πηγές
Αθερίνης Ι. — Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, ΓΠΑ (2025) [1]· Kakabouki et al. — Sustainability 17(5):2178 (2025) [2].

Πώς έγινε το πείραμα

Ο αγρός βρισκόταν στην περιοχή της Καρδίτσας, με αργιλοπηλώδες έδαφος, pH 7,18 και μαργώδη χαρακτήρα (CaCO₃ 16%). Το καλαμπόκι (ποικιλία Jolly) σπάρθηκε στις 11 Μαΐου 2024, ποτίστηκε με στάγδην και συγκομίστηκε 92 ημέρες μετά τη σπορά. Ο ζεόλιθος και το λίπασμα ενσωματώθηκαν με φρέζα πριν τη σπορά.

Ο πειραματικός αγρός στην Καρδίτσα, λίγο μετά το φύτρωμα. Πηγή: Αθερίνης (2025), προσωπικό αρχείο.

Ο ζεόλιθος που χρησιμοποιήθηκε ήταν ελληνικός θρακικός ζεόλιθος σε κοκκομετρία 2,5–5 mm, δηλαδή χαλίκι, η κατάλληλη μορφή για βαριά εδάφη όπως αυτό. Το πείραμα στήθηκε σε υποδιαιρεμένα τεμάχια (split-plot) με τρεις επαναλήψεις και έξι επεμβάσεις:

Κωδικός Ζεόλιθος Λίπανση
ON — — (μάρτυρας)
AN 500 kg/στρ. —
BN 750 kg/στρ. —
OU — Ουρία, 20 μονάδες N/στρ.
AU 500 kg/στρ. Ουρία, 20 μονάδες N/στρ.
BU 750 kg/στρ. Ουρία, 20 μονάδες N/στρ.
Ο θρακικός ζεόλιθος 2,5–5 mm που χρησιμοποιήθηκε στο πείραμα. Πηγή: Αθερίνης (2025), προσωπικό αρχείο.

Το καλοκαίρι του 2024 ήταν ιδιαίτερα ζεστό και ξηρό: ο Ιούνιος δεν είχε καθόλου βροχή και η μέση θερμοκρασία Ιουνίου–Αυγούστου κινήθηκε γύρω στους 26–27 °C. Συνθήκες, δηλαδή, όπου η συγκράτηση νερού στο έδαφος μετράει πολύ.

Βροχή (mm) και μέση θερμοκρασία ανά μήνα κατά τη διάρκεια του πειράματος. Πηγή: Αθερίνης (2025).
Πηγές
Αθερίνης Ι. (2025) — ενότητα «Υλικά και Μέθοδοι»: εδαφολογική ανάλυση, πειραματικό σχέδιο, μεταχειρίσεις, μετεωρολογικά δεδομένα [1].

Τι άλλαξε στο έδαφος

Περισσότερη υγρασία, ανάλογα με τη δόση

Η εδαφική υγρασία επηρεάστηκε στατιστικά σημαντικά μόνο από τον ζεόλιθο, όχι από τη λίπανση. Τα τεμάχια με ζεόλιθο είχαν περίπου 21,3–21,8% υγρασία, έναντι περίπου 19,6% χωρίς ζεόλιθο, δηλαδή περίπου 2 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο νερό στο έδαφος, σε ένα καλοκαίρι με μηδενική βροχή τον Ιούνιο.

Εδαφική υγρασία (%) ανά ποσότητα ζεόλιθου: Α = 500 kg/στρ., Β = 750 kg/στρ., Ο = χωρίς ζεόλιθο. Αριστερά χωρίς λίπανση (N), δεξιά με ουρία (U). Διαφορετικά γράμματα σημαίνουν στατιστικά σημαντική διαφορά. Πηγή: Αθερίνης (2025).

Πιο «ανοιχτό» έδαφος για τις ρίζες

Η αντίσταση του εδάφους στη διείσδυση, ένδειξη συμπίεσης, μειώθηκε με τον ζεόλιθο. Τα τεμάχια με 750 kg/στρ. είχαν τη χαμηλότερη αντίσταση, γύρω στα 2,5–2,7 MPa, έναντι περίπου 3,6–3,9 MPa στα τεμάχια χωρίς ζεόλιθο. Σε ένα βαρύ, αργιλοπηλώδες έδαφος αυτό σημαίνει ευκολότερη ανάπτυξη ριζών.

Αντίσταση στη διείσδυση (MPa) ανά επέμβαση. Πηγή: Αθερίνης (2025).
Γιατί συμβαίνει αυτό
Ο κλινοπτιλόλιθος έχει μικροπορώδες κρυσταλλικό πλέγμα που συγκρατεί νερό, και σε μορφή χαλικιού προσθέτει σταθερούς, μη διογκούμενους κόκκους στη δομή του εδάφους. Σε βαριά εδάφη, αυτοί οι κόκκοι «σπάνε» τη συμπαγή μάζα. Γι’ αυτό σε τέτοια εδάφη προτείνουμε κοκκομετρία 2,5–5 mm και όχι σκόνη.
Πηγές
Αθερίνης Ι. (2025) — Πίνακες 6–9, Διαγράμματα 6–8 (ANOVA & LSD, α=0,05) [1].

Απόδοση & πρωτεΐνη: εκεί φάνηκε ο συνδυασμός

Η απόδοση σε καρπό επηρεάστηκε στατιστικά σημαντικά και από τον ζεόλιθο και από τη λίπανση, και κυρίως από την αλληλεπίδρασή τους. Η κατάταξη των έξι επεμβάσεων ήταν καθαρή:

BUΥψηλότερη απόδοση: ουρία + 750 kg ζεόλιθος/στρ.
~+11%Περίπου, έναντι της ουρίας χωρίς ζεόλιθο (OU)
ONΧαμηλότερη απόδοση: ο μάρτυρας, χωρίς τίποτα

Απόδοση καρπού (kg/στρ.) ανά επέμβαση. Κάθε επέμβαση διαφέρει στατιστικά σημαντικά από τις άλλες (γράμματα a–f). Πηγή: Αθερίνης (2025).

Δύο λεπτομέρειες έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Πρώτον, κάθε επέμβαση με ζεόλιθο απέδωσε περισσότερο από την αντίστοιχη χωρίς ζεόλιθο, είτε με λίπασμα είτε χωρίς. Δεύτερον, το μεγαλύτερο κέρδος ήρθε από τη μεγάλη δόση ζεόλιθου μαζί με λίπασμα (BU), που είναι ακριβώς αυτό που περιμένει κανείς από ένα υλικό που συγκρατεί το άζωτο του λιπάσματος.

Το ίδιο μοτίβο φάνηκε στην απόδοση σε πρωτεΐνη (kg πρωτεΐνης ανά στρέμμα): ξανά πρώτη η επέμβαση BU, με εμφανή διαφορά από όλες τις υπόλοιπες, και τελευταίος ο μάρτυρας.

Απόδοση σε πρωτεΐνη (kg/στρ.) ανά επέμβαση. Πηγή: Αθερίνης (2025).
Η καλλιέργεια σε πλήρη ανάπτυξη, με τις ετικέτες των τεμαχίων. Πηγή: Αθερίνης (2025), προσωπικό αρχείο.
Πηγές
Αθερίνης Ι. (2025) — Πίνακες 41–42 & 46–47, Διαγράμματα 29 & 32. Τα ποσοστά «περίπου» προκύπτουν από ανάγνωση των διαγραμμάτων της εργασίας [1].

Τι σημαίνει για τον παραγωγό

Το πιο χρήσιμο συμπέρασμα δεν είναι το «βάλτε ζεόλιθο αντί για λίπασμα». Είναι το εξής: ο ζεόλιθος κάνει το λίπασμα που ήδη βάζετε να δουλεύει καλύτερα. Αυτό εξηγείται από τον μηχανισμό του:

Κρατά το άζωτο. Ο κλινοπτιλόλιθος έχει υψηλή επιλεκτικότητα στο αμμώνιο. Η ουρία μετατρέπεται στο έδαφος σε αμμώνιο, και ο ζεόλιθος το δεσμεύει αντί να χαθεί με την έκπλυση ή ως αέρια αμμωνία. Μετά το αποδίδει σταδιακά στις ρίζες.

Κρατά το νερό. Όπως έδειξε η μέτρηση της υγρασίας, και αυτό μετράει διπλά σε ξηρά καλοκαίρια σαν του 2024.

Ανοίγει το έδαφος. Η χαμηλότερη αντίσταση στη διείσδυση σημαίνει καλύτερη εξερεύνηση του εδάφους από τις ρίζες, άρα και καλύτερη πρόσληψη νερού και θρεπτικών.

Με μια φράση
Στο πείραμα της Καρδίτσας, ο ζεόλιθος μόνος του βελτίωσε το έδαφος· μαζί με το λίπασμα έδωσε την καλύτερη απόδοση. Ο ζεόλιθος είναι συνεργάτης του λιπάσματος, όχι αντικαταστάτης του.

Για περισσότερα για τον μηχανισμό, δείτε και τη σύγκριση αταπουλγίτη και ζεόλιθου στις καλλιέργειες και το άρθρο για τον ζεόλιθο και την ξηρασία.

Τι δεν μας λέει το πείραμα

Για να είμαστε δίκαιοι με τα δεδομένα, χρειάζονται τρεις διευκρινίσεις:

Μία χρονιά, ένας αγρός. Πρόκειται για πείραμα μίας καλλιεργητικής περιόδου, σε συγκεκριμένο έδαφος, με μικρά πειραματικά τεμάχια των 20 m². Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά και συμφωνούν με τη δημοσιευμένη μελέτη της ίδιας ομάδας σε τρεις περιοχές, αλλά σε άλλο έδαφος και κλίμα τα νούμερα μπορεί να διαφέρουν.

Η δόση ήταν δόση εδαφοβελτίωσης. 500 και 750 kg/στρ. αντιστοιχούν σε 5 και 7,5 τόνους το εκτάριο. Είναι δόσεις που εφαρμόζονται για βελτίωση του εδάφους και όχι ως ετήσια «λίπανση». Ο ζεόλιθος δεν αποδομείται και μένει ενεργός στο έδαφος για χρόνια.

Τα ακριβή ποσοστά είναι ενδεικτικά. Η εργασία δίνει την απόδοση σε διαγράμματα και τη στατιστική σε πίνακες. Τα «περίπου» που αναφέρουμε προκύπτουν από την ανάγνωση των διαγραμμάτων, ενώ οι στατιστικά σημαντικές διαφορές είναι αυτές που δηλώνει η ίδια η εργασία.

Πηγές
Αθερίνης Ι. (2025) [1]· Kakabouki et al. (2025) — δόσεις ζεόλιθου 0, 5 και 7,5 t/ha και αζώτου 0–200 kg N/ha σε τρεις περιοχές [2].

Πρακτικά: κοκκομετρία & δόση για το δικό σας χωράφι

⚠️ Η κοκκομετρία ανά τύπο εδάφους
Στο χωράφι: βαριά εδάφη 2,5–5 mm, όπως ο αργιλοπηλώδης αγρός του πειράματος, και μέσα και ελαφριά εδάφη 1–2,5 mm. Στα δέντρα: σε ελαφριά και μέσα εδάφη λεπτό χαλίκι 0,8–2,5 mm ή 1–2,5 mm, σε βαριά 2,5–5 mm. Σε αμμώδη εδάφη δεν προτείνουμε σκόνη.

Για τη δόση ανά καλλιέργεια και έκταση, χρησιμοποιήστε τον οδηγό δοσολογίας. Αν θέλετε να δοκιμάσετε τον ζεόλιθο όπως στο πείραμα, ξεκινήστε από ένα κομμάτι του χωραφιού και κρατήστε ένα κομμάτι χωρίς ζεόλιθο για σύγκριση, με την ίδια λίπανση. Έτσι βλέπετε τη διαφορά στις δικές σας συνθήκες.

Συχνές ερωτήσεις

Αυξάνει ο ζεόλιθος την απόδοση στο καλαμπόκι;

Στο πείραμα του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών στην Καρδίτσα (2024), όλες οι επεμβάσεις με ζεόλιθο απέδωσαν περισσότερο από τις αντίστοιχες χωρίς ζεόλιθο. Η υψηλότερη απόδοση καταγράφηκε με ουρία και 750 kg ζεόλιθο ανά στρέμμα, περίπου 11% πάνω από την ουρία χωρίς ζεόλιθο.

Μπορεί ο ζεόλιθος να αντικαταστήσει το λίπασμα;

Όχι. Ο ζεόλιθος δεν είναι λίπασμα: δεν προσθέτει άζωτο, αλλά συγκρατεί το άζωτο του λιπάσματος και το αποδίδει σταδιακά. Στο πείραμα, ο ζεόλιθος μόνος του βελτίωσε το έδαφος, αλλά η καλύτερη απόδοση ήρθε από τον συνδυασμό ζεόλιθου και ουρίας.

Τι ζεόλιθος χρησιμοποιήθηκε στο πείραμα;

Ελληνικός θρακικός ζεόλιθος (κλινοπτιλόλιθος) σε κοκκομετρία 2,5–5 mm, σε δόσεις 500 και 750 kg ανά στρέμμα, ενσωματωμένος με φρέζα πριν τη σπορά, σε αργιλοπηλώδες έδαφος.

Πόσος ζεόλιθος χρειάζεται ανά στρέμμα;

Στο πείραμα δοκιμάστηκαν 500 και 750 kg ανά στρέμμα, δηλαδή 5 και 7,5 τόνοι ανά εκτάριο, ως δόση εδαφοβελτίωσης. Ο ζεόλιθος δεν αποδομείται και μένει στο έδαφος για χρόνια. Για τη δόση στη δική σας καλλιέργεια, χρησιμοποιήστε τον οδηγό δοσολογίας της Zeolife.

Ποια κοκκομετρία ζεόλιθου για το χωράφι;

Σε βαριά εδάφη 2,5–5 mm, όπως στο πείραμα της Καρδίτσας. Σε μέσα και ελαφριά εδάφη 1–2,5 mm. Σε αμμώδη εδάφη δεν προτείνεται σκόνη.

Βελτιώνει ο ζεόλιθος την υγρασία του εδάφους;

Ναι. Στο πείραμα, η εδαφική υγρασία ήταν περίπου 2 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερη στα τεμάχια με ζεόλιθο, και η διαφορά οφειλόταν στατιστικά μόνο στον ζεόλιθο και όχι στη λίπανση. Ταυτόχρονα μειώθηκε η αντίσταση του εδάφους στη διείσδυση των ριζών.

Ο ίδιος ζεόλιθος του πειράματος

Ελληνικός θρακικός ζεόλιθος 2,5–5 mm σε σάκους των 25 κιλών, η κοκκομετρία που χρησιμοποιήθηκε στο πείραμα του Γεωπονικού Πανεπιστημίου στην Καρδίτσα, για καλλιέργειες μεγάλης κλίμακας και βαριά εδάφη.

Σχετικά άρθρα

📄 Κατεβάστε τη διατριβή
Ολόκληρη η μεταπτυχιακή διατριβή του Ι. Αθερίνη (Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 2025), στην οποία βασίζεται το άρθρο, με όλους τους πίνακες και τα διαγράμματα. Διατίθεται ελεύθερα από το αποθετήριο «Καλλιγένεια» του ΓΠΑ με άδεια CC BY 4.0. Λήψη PDF (1,5 MB) →

📚 Πηγές

  1. Αθερίνης, Ι. Δ. (2025). Επίδραση χρήσης ζεόλιθου στην ανάπτυξη καλλιέργειας αραβοσίτου (Zea mays L.) στην περιοχή της Καρδίτσας. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, ΠΜΣ «Καινοτόμες Εφαρμογές στην Αειφορική Γεωργία, στη Βελτίωση Φυτών & στην Αγρομετεωρολογία», Εργαστήριο Γεωργίας, Τμήμα Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Επιβλέπουσα: Ι. Κακαμπούκη. Αποθετήριο «Καλλιγένεια» ΓΠΑ, doi.org/10.26216/heal.aua.588, άδεια CC BY 4.0. Οι φωτογραφίες και τα διαγράμματα του άρθρου προέρχονται από την εργασία. PDF
  2. Kakabouki, I., Roussis, I., Mavroeidis, A., Stavropoulos, P., Kanatas, P., Pantaleon, K., Folina, A., Beslemes, D. & Tigka, E. (2025). Effects of Zeolite Application and Inorganic Nitrogen Fertilization on Growth, Productivity, and Nitrogen and Water Use Efficiency of Maize (Zea mays L.) Cultivated Under Mediterranean Conditions. Sustainability, 17(5), 2178. mdpi.com
  3. Roussis, I. et al. (2025). Zeolite and Inorganic Nitrogen Fertilization Effects on Performance, Lint Yield, and Fiber Quality of Cotton Cultivated in the Mediterranean Region. Crops, 5(3), 27. doi.org

Το άρθρο παρουσιάζει τα αποτελέσματα πειράματος μίας καλλιεργητικής περιόδου σε συγκεκριμένο έδαφος και έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Τα αποτελέσματα στο δικό σας χωράφι εξαρτώνται από το έδαφος, το κλίμα, την καλλιέργεια, τη λίπανση και τη δόση· για συγκεκριμένη εφαρμογή συμβουλευτείτε γεωπόνο.