Ζεόλιθος στην γεωργία

Ο ζεόλιθος στην γεωργία εφαρμόζεται κυρίως με την ενσωμάτωσή του στο έδαφος. Λειτουργεί ως ένας άριστος διαχειριστής περιβάλλοντος (μοριακό σφουγγάρι) και ταυτόχρονα ως ένα εξαιρετικό φίλτρο. Δεσμεύει το νερό και τα θρεπτικά συστατικά και τα αποδίδει άμεσα στο ριζικό σύστημα. Αυτό έχει σαν αποτελέσμα την αύξηση της παραγωγής και την ταυτόχρονη βελτίωση των ποιοτικών χαρακτηριστικών του παραγόμενου προϊόντος.

Ενσωμάτωση ζεόλιθου

Στην ενσωμάτωσή του στο έδαφος, παίζουν σημαντικό ρόλο η καλλιέργεια και ο τύπος του εδάφους. Σε γενικές γραμμές, ο ζεόλιθος ενσωματώνεται σε ποσότητες από 100 μέχρι 600 kg ανά στρέμμα καλλιέργειας ανάλογα με το είδος και τον τύπο του εδάφους. Θεωρητικά, μας ενδιαφέρει η ποσότητα του ζεόλιθου σε σχέση με το χώμα να είναι από 5 έως 20% κατά όγκο χώματος.

Για κάθε καλλιέργεια διατίθενται προϊόντα φυσικού ζεόλιθου

Παράδειγμα ενσωμάτωσης ζεόλιθου σε ελαιόδεντρα.

Ενδεικτικός πίνακας ενσωμάτωσης ζεόλιθου στη γεωργία

Έίδος	Ποσότητα
Ελαιόδεντρα	200 έως 600 κιλά ανά στρέμμα ή 8 έως 24 κιλά ανά δέντρο
Οπωροφόρα δέντρα	150 έως 450 κιλά ανά στρέμμα ή 5 έως 15 κιλά ανά δέντρο
Αμπέλι	150 έως 450 κιλά ανά στρέμμα ή 0,4 έως 1,2 κιλά ανά ρίζα
Καρυδιές	200 έως 600 κιλά ανά στρέμμα ή 8 έως 24 κιλά ανά δέντρο
Καλλωπιστικά φυτά	5% έως 20% κατά βάρος χώματος σε πλήρη ανάμιξη (σε γλάστρα) – 30 έως 120 γραμμάρια ανά φυτό σε κήπο
Σποροπαραγωγή	20% κατά βάρος χώματος σε πλήρη ανάμιξη
Χλοοτάπητας – χορτάρι	100 κιλά ανά στρέμμα σε υπάρχων – 300 κιλά το στρέμμα σε νεοφυτεμένο
Καλλιέργειες μεγάλης κλίμακας (σιτάρι, καλαπμόκι κτλ)	100 έως 300 κιλά ανά στρέμμα
Φοινικόδεντρα	8 έως 24 κιλά ανά δέντρο
Κάκτοι – Παχύφυτα	20% κατά βάρος χώματος σε πλήρη ανάμιξη

Με ποιον τρόπο λειτουργεί ο ζεόλιθος στην γεωργία;

Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση, βρίσκεται στις μοναδικές ιδιότητες αυτού του ορυκτού υλικού.

Επίσης, ο ζεόλιθος, μόλις ενσωματωθεί στο έδαφος, ξεκινά να το καθαρίζει από βαρέα μέταλλα, τοξίνες, και ελεύθερες ρίζες. Επίσης απορροφάει και κρατάει για πάντα μέσα του, ενώσεις μεγάλης μοριακής δομής, που προέρχονται συνήθως από φυτοφάρμακα και χημικά λιπάσματα, οι οποίες μπορεί να εμποδίσουν την ανάπτυξη της καλλιέργειας.

Με λίγα λόγια, από την μια πλευρά, ο ζεόλιθος, βοηθάει στον καθαρισμό του περιβάλλοντος και συγκεκριμένα του χώματος και από την άλλη, διαχειρίζεται τα θρεπτικά συστατικά. Με αυτό τον τρόπο διατηρεί το συγκεκριμένο περιβάλλον καθαρό και έτσι προάγει την καλή υγεία της καλλιέργειας.

Ο ζεόλιθος ως μέσο βελτίωσης της υγρασίας του εδάφους

Η μελέτη και η χρήση του ζεόλιθου ως μέσο βελτίωσης και ελέγχου της υγρασίας στο έδαφος ξεκινάει στην Ιαπωνία τη δεκατία του 1960. Εκεί χρησιμοποιείται ο ζεόλιθος ως μέσο για τον έλεγχο της υγρασίας των εδαφών, της κακοσμίας από ζωικά απόβλητα και της ρίθμίσης του pH λόγο όξινων ηφαιστειακών εδαφών. [1]

Σε μια διατριβή του 2017, σε εδάφη εμπλουτισμένα με ζεόλιθο, βελτιώθηκε σημαντικά ο ρυθμός διήθησης του νερού. Σε αμμώδες έδαφος αυξήθηκε η συγκράτηση νερού μέχρι και 20%. Επίσης βελτιώθηκε ο δείκτης της κορεσμένης υδραυλικής αγωγιμότητας (Ks) και της ικανότητας συγκράτησης νερού (WHC). Ταυτόχρονα η προσθήκη ζεόλιθου βελτίωσε σημαντικά την ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων (CEC) του εδάφους. Στην ίδια διατριβή αποδείχθηκε ότι ο φυσικός ζεόλιθος μπορεί να συγκρατήσει επίσης αποτελεσματικά το νερό και τα θρεπτικά συστατικά του, όπως τα αμμωνιακά (NH4+) και τα νιτρικά (NO3-). Συγκρατεί με τον ίδιο τρόπο, στις μοναδικές πορώδεις δομές του και τα φωσφορικά (PO43-), το κάλιο (K+) και τα θειικά (SO42-). Στην ίδια διατριβή η διαφορά συγκράτησης αμμωνιακών και νιτρικών είναι σημαντική και αγγίζει το 82 και 36% αντίστοιχα από την πρώτη κιόλας χρονιά. Τα οφέλη λοιπόν φαίνεται να είναι πολύ σημαντικά καθώς ο ζεόλιθος μπορεί να αποφέρει σημαντικά αποτελέσματα στην ανάπτυξη της καλλιέργειας καθώς και στην εξοικονόμηση λιπασμάτων και νερού. [2]

Ο εμπλουτισμένος ζεόλιθος ως λίπασμα στη γεωργία

Σε πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου Πατρών, χρησιμοποιήθηκε εμπλουτισμένος ζεόλιθος σε καλλιέργεια σιταριού, μετά από την επεξεργασία δευτερογενούς ορού γάλακτος τυριού Αποδείχθηκε ότι η εφαρμογή του εμπλουτισμένου αυτού ζεόλιθου, επηρέασε σημαντικά την ανάπτυξη φυτών σιταριού. Η εφαρμογή του είχε σαν αποτέλεσμα την ταχύτερη ανάπτυξή τους και την υψηλότερη παραγωγή βιομάζας. [3]

Ο ζεόλιθος ως μέσο συγκράτησης των θρεπτικών συστατικών στη γεωργία

Σε μια μελέτη στη Μαλαισία, ερευνήθηκε η έκπλυση των νιτρικών και η διαθεσιμότητα Αζώτου στο έδαφος μετά από τη χρήση ζεόλιθου και ουρίας. Η καλλιέργεια στην οποία διεξάχθηκε το πείραμα ήταν αυτή του καλαμποκιού (Zea mays L). Σε όλες τις περιπτώσεις προσθήκης ζεόλιθου φαίνεται ότι η απελευθέρωση αμμωνίου και νιτρικού άλατος από την ουρία  μειώθηκε σημαντικά. Ο ζεόλιθος αύξησε τη συγκράτηση του συνολικού αζώτου του εδάφους και του εναλλάξιμου αμμωνίου. Αύξησε επίσης το ποσοστό των διαθέσιμων νιτρικών αλάτων, λόγω της υψηλής ικανότητας ανταλλαγής κατιόντων. Βελτίωσε έτσι τη διαθεσιμότητα του αζώτου μέσω της προσωρινής συγκράτησης στις θέσεις ανταλλαγής του. [4]

Η εξαιρετικά υψηλή ικανότητα ιοντοανταλλαγής και κατακράτησης νερού του ζεόλιθου τον καθιστά κατάλληλο συμπλήρωμα για αμμώδη εδάφη. Ο ζεόλιθος συγκρατεί νερό σε ποσότητα ίση με το 60% του βάρους του το οποίο αποδίδει στα φυτά σταδιακά μειώνοντας την απώλεια νερού και κατ’ επέκταση τη δημιουργία ξηρών σημείων. Επιπλέον, η επιλεκτικότητα του κλινοπτιλόλιθου στα μεγάλα κατιόντα όπως νάτριο και κάλιο βρίσκει ιδιαίτερη εφαρμογή στη λίπανση αφού αποδεσμεύει αργά και με φυσικό τρόπο τις θρεπτικές ουσίες στο ριζικό σύστημα των νέων φυτών, αυξάνοντας έτσι τη δύναμη και την απόδοση τους. Κατά συνέπεια μειώνονται οι απώλειες θρεπτικών και τα φυτά εφοδιάζονται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η καλλιέργεια ρυζιού όπου παρατηρείται συνήθως ανεπάρκεια του εδάφους σε άζωτο. Η προσθήκη κλινοπτιλόλιθου στην καλλιέργεια σε συνδυασμό με τη συμβατή λίπανση αύξησε κατά 63% την ποσότητα διαθέσιμου αζώτου για την καλλιέργεια σε διάστημα τεσσάρων εβδομάδων. [5]

Στον παρακάτω πίνακα μπορείτε να δείτε την αύξηση που προέκυψε από τη χρήση ζεόλιθου λόγω συγκράτησης των θρεπτικών συστατικών κοντά στο ριζικό σύστημα αλλά και λόγω της διαχείρησης της υγρασίας, σε δύο δοκιμές το 1983. [1]

Έίδος	Αύξηση παραγωγής σε ποσοστό %
Σιτάρι	30%-55%
Ρύζι	33%
Καλαμπόκι	50%
Βαμβάκι	17%
Σταφύλι	73%
Ντομάτα	48%-52%
Ακτινίδιο	45%
Γαρύφαλο	25%
Παντζάρι	19%
Μήλα	13%
Καρότα	63%

Ζεόλιθος για εξοικονόμιση λιπασμάτων, βελτίωση αγροτικών προϊόντων και μείωση νερού ύδρευσης

Στατιστικές μελέτες που έχουν γίνει στην Ελλάδα υποδεικνύουν ότι ο Ελληνικός Φυσικός Ζεόλιθος αυξάνει την παραγωγή των γεωργικών προϊόντων κατά 17 έως 66%, βελτιώνει την ποιότητα των αγροτικών προϊόντων κατά 4 έως 46%, μειώνει τη χρήση λιπασμάτων κατά 56 έως 100%, μειώνει τη χρήση του ύδατος άρδευσης κατά 33 έως 67%, εμποδίζει την έκπλυση και μετακίνηση των επιβλαβών ουσιών από το χερσαίο στο υδάτινο περιβάλλον, προστατεύοντας έτσι την ποιότητα των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων [7]

Ζεόλιθος για βελτίωση συμπυκνωμένων εδαφών, βελτίωση της δομής του εδάφους και εξισορρόπηση του pH

Ο φυσικός κλινοπτιλόλιθος συγκρατεί τα μόρια της αμμωνίας που παράγονται από τη διάσπαση της ουρίας και κατά συνέπεια προστατεύει από την τοξικότητα του αμμωνίου και των νιτρικών αλάτων, διακόπτοντας τη διαδικασία της υάλωσης μέσω βακτηρίων. Ανακουφίζει, με αυτόν τον τρόπο, τα συμπυκνωμένα εδάφη καθώς βελτιώνει τη δομή του εδάφους, μειώνοντας τη συμπίεση και αυξάνοντας τον αερισμό. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την καλύτερη ανάπτυξη των φυτών. Επίσης, συμβάλλει στην εξισορρόπηση του pH του εδάφους εξουδετερώνοντας τα όξινα συστατικά. [1]

Ζεόλιθος και αποτοξίνωση των εδαφών

Επιπρόσθετα, η ικανότητα της ρόφησης, που προκύπτει από την δομή του ζεόλιθου, τον καθιστά κατάλληλο μέσο αποτοξίνωσης των εδαφών αφού απορροφά και παγιδεύει τοξικές ενώσεις. Πιο συγκεκριμένα, από τους Ponizovsky AA. και Tsadilas C.D. (2003) μελετήθηκε η ρόφηση του μολύβδου (Pb+2) από τον ζεόλιθο σε pH 3 , 4 και 5 και βρέθηκε σχέση μεταξύ των ποσοτήτων του μολύβδου που συγκρατούνταν και των ιόντων που μετακινούνταν από το έδαφος προς το διάλυμα. Συγκεκριμένα, ο κλινοπτιλόλιθος προσρόφησε 20-30 φορές περισσότερο μόλυβδο σε σχέση με το Alfisol (τύπος χώματος που χρησιμοποιείται στις γεωργικές καλλιέργειες). Η ρόφηση του μολύβδου από τον ζεόλιθο δεν επηρεάστηκε από το pH και συνοδεύτηκε από μια αύξηση των Ca2+, Na+ και K+ στο περιεχόμενο του διαλύματος, ενώ τα ποσά των Η+ που μετακινήθηκαν ήταν αμελητέα. [6]

Η έρευνα υποδεικνύει ότι η ρόφηση του μολύβδου από τον ζεόλιθο μπορεί να απεικονιστεί ως το αποτέλεσμα της αντίδρασης ιοντοανταλλαγής με πολύ ισχυρή ειδικότητα πρόσδεσης για τον μόλυβδο. Η εφαρμογή του ζεόλιθου σε ορισμένες περιπτώσεις φαίνεται να είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την εξυγίανση ρυπασμένων από μόλυβδο εδαφών εξαιτίας της υψηλής ικανότητάς του να συγκρατεί τον μόλυβδο σε μεγάλο εύρος pH. [6]

Ζεόλιθος σε συνθετικά λιπάσματα

Η ικανότητα ιοντοανταλλαγής και ελεγχόμενης απελευθέρωσης μικροστοιχείων όπως σίδηρο, ψευδάργυρο, χαλκό, μαγγάνιο και κοβάλτιο σε συνδυασμό με την απορρόφηση νερού τον καθιστούν ιδανικό συστατικό των συνθετικών λιπασμάτων αφού μπορεί να συγκρατήσει την περίσσεια της υγρασίας και να αποτρέψει έτσι το σχηματισμό συσσωματωμάτων και την σκλήρυνση των λιπασμάτων κατά τις περιόδους αποθήκευσής τους. Σε μια μελέτη του 1975 Οι Spiridonova, et al. απέδειξαν ότι προσθήκη 0,5% κλινοπτιλόλιθου σε λιπάσματα νιτρικού αμμωνίου μειώνει τη συσσωμάτωση κατά 68%. [5]

Πείραμα με ντοματιές

Στο παρακάτω πείραμα μπορούμε να παρατηρήσουμε την αύξηση του ριζικού συστήματος με μοναδική διαφορά σε σχέση με τον μάρτυρα, την προσθήκη ζεολιθου.  Χρησιμοποιήθηκε απλό φυτόχωμα και φυσικός ζεόλιθος κοκκομετρίας έως 0,8 χιλιοστά.

Επιλογή σωστής κοκκομετρίας ενσωμάτωσης

Ο ζεόλιθος μπορεί να βοηθήσει στην αποστράγγιση νερού σε βαριά εδάφη και στην αντίθετη περίπτωση στην συγκράτηση νερού και θρεπτικών συστατικών σε ελαφριά.  Και στις δύο περιπτώσεις, βοηθάει και στην αποτροπή δημιουργίας μυκήτων, καθώς βοηθάει στην οξυγόνωση του εδάφους.

Έτσι με αυτή τη λογική, σε βαριά εδάφη προτιμάται ζεόλιθος σε μορφή χαλικιού (2,5 έως 5 χιλιοστά), ενώ σε ελαφρά εδάφη προτιμάται αυτός σε μορφή λεπτού χαλικιού (0,8 έως 2,5 χιλιοστά). Στην περίπτωση που το έδαφος είναι αμμώδες, μπορεί να χρησιμοποιηθεί η πούδρα έως 0,8 χιλιοστά.

Πόσο κρατάει η δράση του ζεόλιθου;

Η ωφέλιμη δράση του ζεόλιθου είναι μακροχρόνια καθώς δεν αποσαθρώνεται όπως άλλα υλικά. Αφού ολοκληρωθεί η πλήρης ενσωμάτωσή του, θεωρητικά, ο ζεόλιθος δεν χάνει ποτέ την ιδιότητα ανταλλαγής ιόντων και έτσι συνεχίζει τα δράση του για πάντα. Στην πραγματικότητα όμως, οι θύλακες του ζεόλιθου μπορεί να γεμίσουν με διάφορα στοιχεία, κυρίως από μόρια μεγάλη δομής και να περιορίσουν την δράση του. Αυτό συμβαίνει στις περιπτώσεις συμβατικών καλλιεργειών όπου χρησιμοποιούνται χημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα.

Ζεόλιθος ως υπόστρωμα σε υδροπονικές καλλιέργειες

Μια πρόσφατη έρευνα διεξήχθη για να εκτιμηθούν οι επιδράσεις του ζεόλιθου και του περλίτη στην ανάπτυξη και τη θρεπτική κατάσταση των φυτών μαρουλιού και στην ποσότητα των αποβλήτων στοιχείων σε υδροπονική καλλιέργεια. Οι δοκιμές πραγματοποιήθηκαν σε σήραγγα καλυμμένη με PE κατά τις περιόδους του φθινοπώρου και της άνοιξης. Το φυτικό υλικό ήταν Lactuca sativa var. capitata και οι ποικιλίες Bombola και Brogan χρησιμοποιήθηκαν για τις φθινοπωρινές και εαρινές περιόδους, αντίστοιχα. Δοκιμάστηκαν πέντε διαφορετικά μέσα καλλιέργειας με βάση τον περλίτη και τον κλινοπτιλόλιθο, ένα είδος ζεόλιθου, αναμεμειγμένα σε διαφορετικές αναλογίες (1 + 0, 3 + 1, 1 + 1, 1 + 3, 0 + 1, v/v). Το συμπέρασμα ήταν ότι η χρήση ζεόλιθου οδήγησε σε αυξημένη ανάπτυξη των φυτών, σε υψηλότερη περιεκτικότητα Ν και Κ στους φυτικούς ιστούς και σε μειωμένη έκπλυση Κ. [8]

Ψεκασμός του ζεόλιθου

Ζεόλιθος σε ζιζανιοκτόνα, μυκητοκτόνα και φυτοφάρμακα

Δρώντας ανάλογα με τους συνθετικά λιπάσματα, η υψηλή ικανότητα προσρόφησης στην αφυδατωμένη τους κατάσταση και η υψηλή δυνατότητα ανταλλαγής ιόντων καθιστά τους φυσικούς ζεόλιθους αποτελεσματικούς φορείς ζιζανιοκτόνων, μυκητοκτόνων και φυτοφάρμακων. Χρησιμοποιώντας φυσικούς ζεόλιθους ως βάση, οι Hayashizaki T. & Tsuneji N. το 1973 διαπίστωσαν ότι για την εξάλειψη των ζιζανίων σε ορυζώνες ο κλινοπτιλόλιθος είναι δύο φορές πιο αποτελεσματικός φορέας του ζιζανιοκτόνου Βenthiocarb συγκριτικά με κοινά εμπορικά προϊόντα. Επίσης, ψεκαζόμενος αποξηραίνει το μελίτωμα και απορροφώντας την υγρασία από την επιφάνεια του φύλλου, αποξηραίνει και μουμιοποιεί τα αυγά, που δεν μπορούν πλέον να εκκολαφθούν. Το ίδιο συμβαίνει και στις αφίδες και γενικώς όταν δημιουργούνται μελιτώματα στον κορμό και στα φύλλα. [5]

Πρόσφατα νέα και δημοσιέυσεις για το ζεόλιθο στη Γεωργία

Λίστα με άλλες ευεργετικές ικανότητες του ζεόλιθου στη Γεωργία

1. Αυξάνει την ικανότητα συγκράτησης των θρεπτικών στοιχείων. (η εναλλακτική του ικανότητα ανέρχεται σε 220-400 meq/100g και είναι διπλάσια από αυτή του μπεντονίτη)
2. Μειώνει τις απώλειες θρεπτικών στοιχείων λόγω αεριοποίησης. (απώλειες αζώτου με τη μορφή αμμωνίας) ή υδατομεταφοράς (νιτρώδη και νιτρικά) και συνεπώς συμβάλλει στη μείωση της ποσότητας των χρησιμοποιούμενων λιπασμάτων κατά 20-25%. Συνεπώς συνίσταται η προσθήκη του κατά την κομποστοποίηση των φυτικών υλικών και της ζωικής κοπριάς ξεκινώντας από τα δάπεδα των στάβλων.
3. Σε συνδυασμό με τη λίπανση μπορεί να βοηθήσει στη σταδιακή αποδέσμευση των θρεπτικών στοιχείων έτσι ώστε να μην έχουμε απώλειες και από την άλλη μεριά εφοδιασμό των φυτών για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
4. Με την χρήση λιγότερων λιπασμάτων και νερού προάγεται η καλή διαχείριση του εδάφους και η μείωση της ρύπανσης που προέρχεται από την έκπλυση των λιπασμάτων στον υδροφόρο ορίζοντα.
5. Αποφέρει εντυπωσιακά αποτελέσματα όσον αφορά τους ρυθμούς ανάπτυξης του φυτού, μειώνει τις ασθένειες στο ριζικό σύστημα, αυξάνοντας την παραγωγή και την ποιότητα των αγροτικών προϊόντων.
6. Αυξάνει την ικανότητα συγκράτησης νερού και την ομοιόμορφη διανομή του στο έδαφος, ιδιαίτερα στα αμμώδη εδάφη (ο ζεόλιθος συγκρατεί νερό σε ποσότητα ίση με το 42-50% του βάρους του το οποίο αποδίδει στα φυτά σταδιακά). Ουσιαστικά δημιουργούμε μικροσκοπικά παγούρια νερού διάσπαρτα σε όλο το χωράφι που με κάθε βροχή ξαναγεμίζουν για να διαθέσουν το νερό στα φυτά στην περίοδο της ξηρασίας.
7. Αυξάνει τη διαθεσιμότητα φωσφόρου και καλίου, απορροφά και παγιδεύει τις τοξικές προσμείξεις, προωθεί την ισορροπία αλκαλικών μετάλλων.
8. Εξουδετερώνει τα όξινα συστατικά του εδάφους (ανεβάζει το pH) και συνεπώς δεν χρειάζεται η προσθήκη άλλων υλικών.
9. Είναι 100% φυσικό προϊόν που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη βιολογική γεωργία.
10. Οι ευεργετικές του επιδράσεις είναι μόνιμες αφού δεν αποικοδομείται όπως άλλα βελτιωτικά του εδάφους.
11. Έχει χαμηλό κόστος εφαρμογής όταν αναχθεί σε ετήσια βάση για όλη την περίοδο της ωφέλειας που προσφέρει. Αυξάνει τον όγκο των καρπών με παραγωγική ομοιομορφία και συνδυάζεται άριστα με τους ενεργούς μικροοργανισμούς, ενδυναμώνοντας τη δράση τους.
12. Αυξάνει την παραγωγή και βελτιώνει την ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων. Έτσι έχουν και μεγαλύτερο χρόνο παραμονής στο ράφι στα σημεία πώλησης.
13. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως υπόστρωμα που βοηθάει στην ανάπτυξη υδροπονικών καλλιεργειών σε μεσογειακές συνθήκες. Χρησιμοποιείται στα λαχανοκομικά, ανθοκομικά, αρωματικά είδη και δίνει προϊόντα υψηλής παραγωγής και ποιότητας.
14. Συνδυάζεται άριστα με τους ενεργούς μικροοργανισμούς ενδυναμώνοντας τη δράση τους.
15. Αυξάνει την φωτοσυνθετική απόδοση – ξηρά ουσία.
16. Μειώνει την πρόσληψη νατρίου. Συμβάλλει στην αντοχή των φυτών στην αλατότητα και στα τοξικά επίπεδα Μn, Fe, και Ρ.
17. Σε υδροπονική καλλιέργεια αύξησε τις αποδόσεις δημιουργώντας παχύτερο, λευκότερο και υγιέστερο ριζικό σύστημα.
18. Έχει την ικανότητα του να αποδεσμεύει αργά και με φυσικό τρόπο τις θρεπτικές ουσίες στο ριζικό σύστημα των νέων φυτών. Με αυτό τον τρόπο αυξάνει τη δύναμη και την απόδοση τους.
19. Ο ζεόλιθος σε σκόρδα έχει επιφέρει καταπληκτικά αποτελέσματα στην ανάπτυξη τους.

Παραπομπές

• [1] Kazuo T., Utilization of Natural Zeolites in Japan. (1978) In: Natural Zeolites: Occurrence, Properties, Use, Sand L.B. & Mumpton F.A.
• [2]Ζεόλιθος και εξοικονόμηση θρεπτικών συστατικών και νερού
• [3] Ζεόλιθος σε σιτάρι, μετά από την επεξεργασία δευτερογενούς ορού γάλακτος τυριού.
• [4] Ζεόλιθος και ουρία = περισσότερο άζωτο στο έδαφος + αύξηση παραγωγής
• [5] Η χρήση των ζεόλιθων στη Γεωργία (Using Zeolites in Agriculture) – Frederick A. Mumpton
• [6] The removal of heavy metal cations by natural zeolites – E. Erdem a, N. Karapinar b, R. Donat
• [7] Purification of wastewater from Sindos industrial area of Thessaloniki (N. Greece) using Hellenic Natural Zeolite – Filippidis A.
• [8] Comparison of the use of zeolite and perlite as substrate for crisp-head lettuce